Е.Касперский: Би дарангуйлал тогтоо гэж уриалаад байгаа юм биш

Posted on October 7, 2013

0


Өнгөрөгч есдүгээр сард Евгений Касперский-н байгуулсан компьютерын вирус судлалын лаборатори Icefog гэсэн нэртэй хөлсний хар хакерчдын бүлэглэлийг илрүүлсэн юм. Ноднин жил уг лабораторийн ажилтнууд Ираны сүлжээний аюулгүй ажиллагаанд заналхийлээд байсан Flame хэмээх маш хортой троян вирусын бүтцийг задалж, аюулгүй болгож чадсан байв. Харин үүний дараа дэлхийн хамгийн аюултай хүмүүсийн жагсаалтад Касперскийн нэр дээгүүр бичигдэх болсон байлаа. Ингээд “Lenta.ru” сайтын тусгай сурвалжлагч Илья Азар түүнтэй ярилцсаныг орчуулан хүргэж байна. 

 

Касперский Америкийн Тагнуулын төв газар (ТТГ)-ын экс-ажилтан Эдвард Сноуден-ыг “урвагч” гэж тооцдог бөгөөд тамын ес дэх тойрогт очих ёстой хүн гэж үздэг ажээ (Дундад зууны үеийн Итали-ийн алдарт яруу найрагч, хэл шинжээч Данте Алигьеригийн “Хошигнол” (La Commedia) хэмээх зохиолд тамын ертөнц дэх есөн тойргийн тухай өгүүлдэг агаад тэрхүү ес дэх тойрогт нь худалч, урвагч гэх зэрэг хүнд гэм хэрэг үйлдсэн хүмүүс хатаагддаг талаар өгүүлсэн байдаг. Орч). Тэртээ тэргүй аль ч улсын тусгай албад интернетийг хянаж байгаа гэдгийг бүгд эртнээс мэддэг байсан учраас Сноудены илчилсэн баримтууд “шалихгүй зүйлс” гэж Касперский хэлж сууна. Тэр бүү хэл, тусгай албадын зүгээс тавьж буй хяналт нь сайн үйлс бөгөөд үүний ачаар АНУ-д гэхэд л алан хядах олон ажиллагааг таслан зогсоож чадсан гэж Касперский үздэг учраас тэдэнд бүх талаар туслахыг хичээдэг гэнэ. Энэ ч утгаараа тэрбээр интернетэд зохицуулалт байх ёстой гэдгийг дэмждэг хүний нэг. Үүнийг зохицуулахын тулд интернет-паспортыг нэвтрүүлэх ёстой гэж Касперский үзэж байна. Түүний бодлоор, хязгаарлагдмал эрх чөлөөтэй орнууд (энд Хятад, Сингапур, Япон-ыг жишээ болгон хэлэв. Сурв) арай хурдан хөгждөг ажээ. “Сингапур, Япон гээд олон оронд үнэхээр том од-удирдагчид төрөн бий болж буйг харахаар Навальный мэтийн улстөрчид хажууд нь цэцэрлэгийн жаалууд юм гэх сэтгэгдэл төрдөг” гэж Касперский ярив. Харин өнөөгийн Орос орны дотоод байдлыг тодорхойлохдоо Касперский хүний өгзөгтэй зүйрлэж байлаа. “Гэхдээ өнөөдрийн өгзөгний хэмжээ нь 10-20 жилийн өмнө байсан хэмжээнээсээ харьцангуй багассан байна” гэв. 

-Та Америкийн ТТГ-ын экс-ажилтан Эдвард Сноуденыг “хорт могойн зулзага”, харин илчилсэн үйлдлүүдийг нь “шалихгүй зүйлс” гэж тодорхойлсон байсан. Яагаад ингэж хэлэх болов?

-Тэр хүний илчилсэн баримтууд хоёр төрлийнх. Эхнийх нь интернетийг хянадаг тухай, нөгөөх нь төрийн байгууллагуудыг мөрдөж, мөшгөдөг тухай баримтууд байсан. Интернетийг хэн нэгэн хянадаг, үгүйг цагтаа эрэлхийлж байсан хүмүүст бол эхний бүлэг баримтууд хэдийнэ мэддэг зүйлс нь байв. ОХУ-ын СОРМ (Шуурхай эрлийн арга хэмжээг зохицуулах техник хэрэгслүүдийн систем) болон Америк ч энэ асуудал дээр эртнээс дуугарсаар ирсэн. Швед бол бүр тусгай акт батлаад, тусгай албаддаа Шведээр дамжин өнгөрч буй мэдээллийн урсгалыг хянах, шаардлагатай тохиолдолд тэдгээр мэдээллийг бусад оронд дамжуулах эрхийг нь олгочихсон. Өөрөөр хэлбэл, шведүүд ОХУ-ын мэдээллийн урсгалыг хянах боломжтой, олж авсан мэдээллүүдээ америкчуудад дамжуулж өгөх эрхтэй болсон гэсэн үг. Ерөөс дэлхийн бүх орны тусгай албад интернетэд хяналт тогтоож чаддаг юм.   

-Тусгай албад интернетээр дамжиж байгаа бүхнийг уншдаг, үздэг гэсэн домог шиг яриа эртнээс сонсогдож ирсэн. Тухайн үед хянаж байгааг нь нотлох баримтууд ч байсан л байх. Гэвч хэн ч анзаардаггүй байсан болов уу?

-Тусгай албад бүхнийг алдалгүй харж чадах хэмжээний олон “нүд”-тэй гэж санаж байна уу? Үгүй шүү дээ. Мэдээж хэрэг, тэд надад тайлагнадаггүй л дээ. Гэхдээ тэд гол төлөв хүнд гэмт хэргүүдийг мөрдөх явцдаа интернетийн орчинг хянаж эхэлдэг болов уу. Заримдаа шүүхийн шийдвэрийг үндэслэн албан ёсоор хянах үе бий. Энэ тохиолдолд сэжигтний ойр тойрны хүмүүсийн интернетийг хянадаг байх. Харин та бүхний цахим шууданд нэвтэрч, захидлуудыг чинь уншдаг нь шалихгүй зүйл шүү дээ. Зарим халуун цэгийн болон ширүүхэн хүмүүсийн интернетийг дэлхийн аль ч улс оронд хянаж байдаг.

-Интернетэд тэр ширүүхэн гээд байгаа хүмүүсийн чухам юуг нь хянадаг юм бэ гэдэг нь чухал байна л даа.

-Шууд хэлэхэд амаргүй. Ер нь privacy бүлэг чинь гурван бүстэй. Эхний бүст нь интернет дэх хуудсандаа оруулсан өөрийн тань мэдээлэл багтдаг. Хуудаснаас чинь таны талаар хангалттай мэдээлэл авч болж байгаа бол та өөрөө өөрийгөө хорлож байгаа юм байна гэж дүгнэж болох нь. Дараагийн бүст нь таны компьютер, гар утас дээрх мэдээлэл буюу өөрийн тань хувийн талбар дахь мэдээллүүд багтана. Энэ бүсийг хуулиар хамгаалдаг. Тийм учраас зөвхөн шүүхийн шийдвэрээр л хэн нэгэн хөндлөнгөөс энэ бүст нэвтрэх эрхтэй байдаг. Харин дээрх хоёр бүсийн дунд оршдог гурав дахь бүст нь Google, Skype, ICQ гэх зэрэг цахим шуудангийн үйлчилгээг ашиглан интернетээр дамжуулсан мэдээллүүд багтдаг. Миний ойлгож байгаагаар, энэ бүсийг орон орны тусгай албад янз бүрээр л зохицуулж байгаа юм шиг байна лээ. Ингэж интернетийг хянаж, мэдээлэл цуглуулж байгаа тэдний үйлдэл нь зөв зүйл үү, буруу зүйл үү гэдгийг би хэлж мэдэхгүй нь.

АНУ-аар жишээ авахад, Есдүгээр сарын 11-нээс хойш алан хядах ажиллагаа хэдэн удаа гарав? Ганц удаа биз? Тэгвэл энэ тохиолдолд интернетийг хянах ажил үр дүнгээ өгч байна гэж хэлж болох уу? Нэг талд нь хэчнээн хүн алан хядах ажиллагааны золиос болох бол гэж айж байхад нөгөө талд нь тэрбум хүн хэн нэгний хараан дор амьдарч байна. Хэнийх нь амьдрал илүү хүнд байна вэ гэдгийг би шүүхгүй л дээ.

-Та X-Keyscore гэдэг системийн талаар мэдэж байсан уу. Энэ талаарх баримтууд танд шинэ зүйл болж чадсан уу?

-Бразиль-ийн Ерөнхийлөгч Дилма Руссефф надад их аятайхан сэтгэгдэл төрүүлдэг. Сонгуулийн үеэр тус оронд болж байсан бүхнийг Америкийн тусгай албад хянаж байсныг мэдмэгцээ Дилма сая АНУ-д айлчилж очихоосоо татгалзлаа. Тусгай албадын талаарх энэ баримт бол үнэхээр айхтар зүйл байсан. Гэхдээ Сноуден ОХУ-аас түр орогнол авч чадсан хойноо энэ мэдээллийг нийтлүүлж эхэлсэн нь л их сонирхол татаад байна. Инээдтэй биз дээ, No comments (инээв). Түүнийг “Шереметьево” нисэх буудлыг орхихоос өмнө гол төлөв PRISM-ын эргэн тойронд л шуугиан дэгдээд байсан. Тэр одоо ухаж дуусахааргүй тийм олон баримт хулгайлсан юм байх даа? (Өмнө нь гаргаж тавьж байхгүй, яасан юм бол?) Тайлж уншиж чадсанаа л нийтлүүлээд байх шиг байна. Америкчууд энэ явдлаас болж яагаад ингэтлээ шоконд оров? Магадгүй түүний тайлж уншиж чадаагүй байгаа мэдээллүүдийн талаар мэдлэгтэй байгаа болоод л тэр байх.

Ер нь бол Америкийн гэлтгүй, аливаа улсын тусгай албадын явуулж байсан хууль бус үйлдлүүд нь байж болох л зүйл. Алан хядах ажиллагаатай тэмцэх, үндэсний эрх ашгийг хамгаалах гэх зэрэг асуудал дээр ийм зэргийн хууль бус үйлдлүүдийг хийх нь зөв гэж бүгд л хүлээн зөвшөөрдөг шүү дээ. Гэхдээ тэдний үйлдэл боломжит хязгаараа давчихаар л ажилтнууд нь ёс зүйгүй болж эхэлдэг. Тусгай албад тогтоосон хязгаарт ойртох тусам эсвэл бүр давсан тохиолдолд тэдний дундаас Холливудын киноны баатар болохыг хүссэн хэн нэгэн заавал гарч ирдэг.

-Та Сноуденыг яагаад “хорт могойн зулзага” гэсэн юм бэ?

-Уучлаарай, Дантегийн зохиосон тамын ес дэх тойрогт ямар хүмүүс байдаг билээ? Урвагчид л байдаг шүү дээ.

-Гэхдээ энэ хүн нийт хүн төрөлхтний тусын тулд л тэр бүх үйлдлийг хийсэн биз дээ?

-(Санаа алдав) Би урвалт гэдгийг хүлээн зөвшөөрдөггүй хүн. Ямар ч хэлбэрээр илэрсэн бай, хамаагүй. Хүний нийгэм урвалт гэдэг зүйлийг яаж хүлээж авахаа мэддэггүй гэсэн зохиолч Михаил Веллерийн хэлсэн үгтэй би санал нийлдэг. Өөрт нь тус хүргэсэн урвагчийг хүртэл хүмүүс ад үздэг. Нийгмийн өөрийгөө хамгаалах нэг хэлбэр юм л даа.

-Тодорхой бүлэг хүнийг илчилсэн бол ингэж хэлж болох байх..?

-Тэр хүн эх орноосоо урвасан шүү дээ.

-Тэгвэл манай улс яагаад энэ хүнийг ийм идэвхтэй хамгаалаад байгаа юм бэ?

-Нэг бодлоор түүнийг өрөвдсөн байж болох. Эсвэл түүнийг цаашид яах вэ гэдгээ шийдэж чадахгүй байсан болохоор хамгаалсан байж болох.

-Түүнийг Америкт нь эргүүлээд өгчихвөл яадаг юм?

-Талийгаач Сергей Магнитский-тэй холбоотой өчнөөн шуугиан дэгдэчихээд,  дээр нь Зөвлөлтийн үеийн болон өнөөгийн Оросын урвагчид Америк руу зугтчихаад байхад Сноуденыг шилжүүлж өгөх гэж үү? ОХУ нэр төрөө алдсан хэрэг болно биз дээ?

-Түүний илчилсэн баримтууд яагаад манай хүмүүсийн сонирхлыг нэг их татсангүй вэ?

-Оросуудад нийтэд нь ийм асуудал чухал биш санагддаг юм билээ. Би танхимд цугларсан хэдэн зуун хүнээс интернетийн үйл ажиллагаатай холбоотой томоохон шуугиан дэгдээд байгаа өнөө цагт төрөл бүрийн цахим үйлчилгээнүүдээс татгалзсан хүн байгаа эсэх талаар асуухад ганц, хоёрхон хүн гар өргөж байсан.

-Таныг Оросын тагнуулын албадтай хамтарч ажилладаг гэж буруутгадаг?

-Хамтын ажиллагаа олон хэлбэртэй байдаг. Манай компани аюулгүй байдал, цахим гэмт хэрэгтэй тэмцэх салбарт Оросын Холбооны Аюулгүй байдлын албанаас гадна Америк, Бразиль гээд ер нь Европын янз бүрийн агентлагуудтай хамтарч ажилладаг. Кодуудыг хамгийн сайн эвдэж чаддаг шилдэг шинжээчдийн багтай газар нь Оросын Аюлгүй байдлын албаны дараа манайх орох болов уу. Манай шинжээчид кодуудыг задлах, тэмдэгтүүдийг нь эвдэх, тэдгээрийг шинжлэх зэрэг ажилдаа дэлхийд хамгийн шилдэг нь. Хүмүүс хүрч ирээд “Үүнийг юу болохыг хэлж өгөөч” гэж асуусан болгонд нь бид хариулж чаддаг. Гэхдээ бидэнд тэр бүрийг мөрдөж, мөшгөөд байх боломж байдаггүй. Энэ бол бидний ажил биш. Харин гэмт хэрэгтнийг барьж авахад тус болох мэдээллүүдийг өгч чадна. Эсвэл сонирхолтой байж болох мэдээллүүдийг олсон даруйдаа бид холбогдох хүмүүст нь дамжуулж өгч байдаг. Жишээ нь, Герман-д нэг хэсэг нөүтбүүкний хулгай гаарч байхад бид IP хаягуудыг нь мэдээлж, тус болж байсан.

-Зөвхөн шүүхийн шийдвэрээр л тэр хүний гэмт хэрэгтэн эсэх нь тогтоогддог шүү дээ?

-Манай байгууллагын хараанд өртсөн хүн бүр жинхэнэ гэмт хэрэгтэн байдаг. Тэд мөнгө эсвэл сүүлд мөнгө болгож болох мэдээллүүдийг хулгайлдаг. Үгүй бол тэд хүмүүсийн үйлдлийг мөшгидөг эсвэл DDoS халдлага зохион байгуулдаг. Хэн нэг муу хүний зохиосон троян вирусыг тараах нь бас л гэмт хэрэг. Эрүүгийн байцаан шийтгэх хуулийн 272, 273 дугаар зүйл анги шүү дээ.

Тийм ээ, дээрх байгууллагуудад бид цаашдаа ч тусалж байх болно. Бид хакерын довтолгоонуудыг зогсоох арга хэмжээ явуулдаг. Тиймээс хэрэв Алексей Навальный ямар нэгэн байдлаар хакерын довтолгоонд оролцсон гэдэг нь тогтоогдоод, Оросын аюлгүйн байдлын албанаас энэ тал дээр биднээс туслалцаа хүсвэл бид туслах л болно.

-Эсрэгээрээ Навальный тусламж гуйвал яах вэ?

-Тусална аа. Бидэн дээр ирээд, хакерын довтолгоо явагдаад байна, үүнд тусгай албадыг сэжиглэж байна гэж хэлбэл бид тусалж, учрыг нь олж өгнө.

-2011 оны Төрийн Думын сонгуулийн өдөр Оросын мэдээллийн цахим сайтууд болон сонгуулийн зарим хорооны сайтуудыг хакердсан явдлыг та DDoS довтолгоо биш, техникийн саатал гэж бичиж байсан.

-Тэр үед эхлээд “Коммерсантъ” сонин техникийн асуудлаас болж хаагдаж байв. Харин маргааш нь сайн зохион байгуулагдсан DDoS довтолгоо өрнөж эхэлсэн. Доод түвшний DDoS халдлага гэдэг нь ботнет (вирусээр халдварлагдсан компьютерүүдийн сүлжээ. Орч) байдаг. Гэтэл зарим тохиолдолд өөр технологи ашиглан peer-to-peer сүлжээнүүдээр эсвэл янз бүрийн торрент сайтуудаар дамжуулан серверүүдийг хакердсан “сонирхолтой” довтолгоонууд илэрдэг. “Новая газета” сонин руу өмнө нь хакерчид довтолж л байсан. Тэглээ гээд Оросын Аюулгүй байдлын албаныхан үүнийг тоогоогүй, ер нь энэ сонинд хэзээ ч анхаарал хандуулахгүй гэдэгт би маш их итгэлтэй явдаг. Тэд чинь DDoS довтолгоог өчүүхэн зүйлд тооцдог учир энэ тал дээр мөрдлөг явуулах ч үгүй.

-Тэгвэл тэр сайтуудыг хэн хакердсан болж байна вэ?

-Бид нэлээд ухаж, төнхөж үзсэн ч эзнийг нь тогтоож чадаагүй. Бүгдийг нь үнэхээр чадварлаг хийсэн байсан. Бидэнд хостинг, үүрэн утасны үйлчилгээ үзүүлдэг компаниудаас тухайн өдөр хэн, хэдэн цагт, хаанаас, ямар IP хаягаас хаашаа холбогдож, яг ямар үйлдэл хийж байсан талаарх мэдээллүүдийг авах боломж байдаггүй. Харин яг одоо Москвад хэн нэгэн нь утасны сүлжээ ашиглан “Новая газета” сонины цахим сайтыг хакердаж байна гэсэн мэдээлэл ирвэл бид хаанаас хакердаж байгааг нь шууд хэлж өгч чадна. Ялангуяа дүүрчихсэн ламерүүд (компьютерийг бүрэн эзэмших сонирхолгүй хүмүүс. Орч), мэргэжлийн бус хүмүүс ул мөрөө их үлдээдэг тул олоход амар байдаг.

-DDoS халдлагаас 100 хувь хамгаалдаг зүйл гэж бий юу?

-Халдлагын төрлөөс шалтгаална. Хэрэв халдлага нь гэмт хэргийн шинжтэй байгаа бол бид бараг 100 хувь хамгаалж чадна. Гэхдээ DDoS халдлага үнэхээр явагдаж байгаа эсэхийг нь тогтоохын тулд тухайн компьютерийн түүхийг судлах, өөрчлөлт орсон эсэхийг нь нягталж шалгах гэх зэрэг ажилд хугацаа их ордог. Хэрэв мэргэжлийн өндөр чадвартай хүмүүс маш хүчтэй хакердсаар сервер битгий хэл бүр сувгийг нь ажиллагаагүй болгосон байвал бид гараа өргөхөөс аргагүйд хүрдэг. 2007 онд Эстони-ийн Засгийн газрын харьяа байгууллагуудын серверүүдийг ийм хүчтэй довтолгоогоор хакердсан байсны улмаас тус улсын интернет сүлжээ нь бүхэлдээ хаагдахад хүрч байсан юм.

-Тэр довтолгоог манай улс санхүүжүүлсэн гэж цуураад байдаг.

-Үгүй ээ, тэд бол Оросын спамерууд байсан. Хэдэн цахим гэмт хэрэгтэн нэгэн форумын талбар дээр хоорондоо ярилцаж байгаад Эстонийн сүлжээг хакердахаар шийдсэн байсан нь тэр юм билээ.

-Эх оронч спамерууд байх нь ээ?

-Эдгээр гэмт хэрэгтэн хоёр хоногийн турш идэвхтэй хакердсан (хактивизм). Үүнийг Кремлийн зүгээс зохион байгуулсан байж болох ч би хувьдаа итгэхгүй байна. Энэ явдлын дараа эдийн засгийн ямар нэгэн хориг тавигдаагүй, ОХУ-ын зүгээс янз бүрийн үйлдэл гаргаагүй шүү дээ. Гарсан ганц нэг үр дагавраас нь дурдахад, Оросууд Эстонийн компаниудаас хөрөнгө оруулалтаа татаж эхэлсэн, Оросын дэлгүүрүүдийн лангуун дээр тус улсын бүтээгдэхүүн харагдахаа больсон зэрэг л байх шив дээ.

-Уг нь энэ ярилцлагын үеэрээ би Алексей Навальный гэдэг нэрийг дурдахгүй байхыг хичээсэн ч та өөрөө түрүүлээд хэлчихлээ. Ер нь та сөрөг хүчинд, тэр дундаа Навальныйд нэлээд таагүй ханддаг гэж ойлгогдоод байдаг. Гэтэл сонгуулийн үеэр бизнес эрхлэгчдийн олонх нь, тэр дундаа IT-ийн салбарын хүмүүс Навальныйг дэмжиж байсан. Харин та яагаад түүнийг дэмждэггүй юм бэ?

-Би маш их аялдаг, дэлхийн олон оронд очиж үзсэн. Саяхан буюу есдүгээр сарын 16-нд Ли Кван Ю хэмээх Сингапурыг төвхнүүлсэн эрхэм 90 нас хүрлээ. Тэгээд үнэхээр тод од-удирдагчдыг төрүүлж чадсан Сингапур, Япон гэх зэрэг олон орны хөгжил цэцэглэлтийг хараад надад Навальный мэтийн хүмүүс дэргэд нь цэцэрлэгийн жаалууд юм байна даа гэх сэтгэгдэл төрж байсан. Ёстой гомдмоор.

-Сингапурын удирдагчийг Навальныйтэй харьцуулна гэдэг боломжгүй зүйл бус уу. Навальный удирдах ажил ч хийж үзээгүй хүн шүү дээ?

-Сингапурын удирдагч Ерөнхийлөгч болохоосоо өмнө жаахан коммунист үзэлтэй байснаас гадна Үйлдвэрчний эвлэл удирдаж байсан юм билээ (Навальный хэдэн жилийн өмнө олон нийтийн янз бүрийн хөдөлгөөн удирдаж явсан. Орч).

-Тэгвэл та хагас авторитар дэглэмээр хөгжих аргыг дэмжиж явдаг гэсэн үг үү?

-АНУ ч гэсэн ийм биз дээ. Бага байхдаа би дэлхийн хамгийн аз жаргалтай, хамгийн зөв орон нь ЗХУ гэдэгт итгэдэг байсан. Ер нь зөвхөн ганц намын эсвэл зөвхөн хоёр намын системтэй байхын ялгаа нь юундаа байна вэ? Америкт гэхэд л гуравдагч хүчин гарч ирэх боломж бий юу?

-Яахав, хоёр хүч байна гэдэг ганцаас хавь илүү л дээ.

-Сонгуулийн систем талаас нь авч үзвэл Сингапур улс яриангүй ардчилсан орон. Коммунизм хориотой. Бараг 60 жилийн туршид энэ улсын сонгуульд нь ганц л нам байнга ялалт байгуулж байна. Энэ намд өрсөлдөгчид гэж бий, гэхдээ тэд ч бас Парламентад суудал авч чаддаг. Ард олон нь өлсгөлөнгөөс аварсан хүндээ л итгэл хүлээлгэнэ гэдгийг өрсөлдөгчид мэдсээр байж яаж ч чаддаггүй. Хятад-ууд Дэн Сяопин-ы талаар ямар бодолтой явдаг гээж? Нэгэн үе өлсөж, ядарч явсан ард иргэд түүний үед орон сууцтай болоод авсан. Ийм дэвшил гаргасан Засгийн газраа хятадууд дэмжихгүй гэж үү. Дэн Сяопин чинь тэдний хувьд Бурхан нь.

Мэдээж хэрэг, хэвлэлийн эрх чөлөөний тал дээр тэнд хэцүү байдаг нь үнэн. Бас цаазын ял үйлчилдэг, хүмүүсийг саваадаж шийтгэдэг, нийгмийн халамж, тэтгэвэр тэтгэмж байхгүй, Үйлдвэрчний эвлэлүүд нь хараа хяналт дор ажилладаг, хүний эрх зөрчигддөг гээд асуудлууд бий, бий. Гэхдээ нөгөө талаас нь харвал, дээр тоочсон бүхэн байхгүй тийм улс орон харин янз бүрийн асуудлуудтай тулгараад байдаг юм биш биз. Хятад, Сингапурыг харахад ийм хяналт тогтоосон улсад асуудал бага үүсээд байгаа юм биш үү?

-IT-ийн салбарт ажилладаг таны сэтгэлд Навальный бус өнөөг хүртэл нууц материал уншсаар суугаа Владимир Путин ойр байх юм гэж санасангүй.

-Миний сэтгэлд Путин ойрхон санагддаг гэж танд хэн хэлэв?

-Та сая өөрөө хэт их эрх чөлөө улс оронд муу үр дагавар авчирдаг гэж хэллээ шүү дээ?

-Ромын ардчилал, хязгааргүй эрх чөлөө, ард түмний өөрөө удирдах ёс хөгжих тусмаа эсрэг үр дүн өгч байсныг нотлох жишээ үй олон бий. Өнөөдөр Африк тивийн бараг бүх орон, Латин Америк тивийн олонх орон, Азийн зарим орон үүнийг нотлон харууллаа. Дээрх гурван зүйл хэзээ ч биелдэггүй. 

Ард түмэн нь өөрөө удирдах ёсыг хэрэгжүүллээ гээд хүчтэй удирдагчгүй л бол бүрэн утгаараа “өгзөг”, Гаити болно л гэсэн үг. Сонгогч хүнийхээ хувьд танд нэг бол “өгзөг”-ийг сонгох, нэг бол цагаачилж гарах л арга зам үлдэнэ. Хэрэв хүчтэй удирдагч дээр ардчилалын янз бүрийн байгууллагууд нэмэгдвэл танд гурван гарц бий болно. Таныг нэг бол аз түшинэ, нэг бол аз хаяна, нэг бол та эх орноосоо явж таарна. Энэ дашрамд сонирхуулахад, Сингапурт очиж амьдрах хүсэлтэй хүмүүсийн дараалал урт байдаг юм билээ.

-Тэгвэл танд ОХУ-аас явах хэрэгтэй гэж санагддаг уу эсвэл таныг аз түшинэ гэдэгт найддаг уу?

-Таны харж байгаагаар би Орост амьдарч байна. Саяхан энэ гурван байшинг худалдаж авлаа (Касперский Ленинградын өргөн чөлөөн дахь бизнес-төв бүхий гурван барилгыг хэлэв. Хоёр барилгад нь Касперскийн лаборатори байрладаг бол нөгөөг нь түрээслүүлдэг. Сурв.).

-Нээрээ л бүх юм “өгзөг”-тэй адилхан болсон юм шиг санагдаад явчихлаа.

-Тийм шүү дээ. Гэхдээ өнөөгийн хэмжээ нь 10-20 жилийн өмнөхөөс хамаагүй багассан байна. Би их өөдрөг үзэлтэй хүн. Ли Кван Югийн багийнхан 25 жилийн дотор мэдрэгдэхүйц үр дүнд хүрсэн байдаг. 1965 оны үед энэ улс үхэр, гахай бэлчсэн, хогоор шуурсан зэлүүд газар байжээ. Тэнд Английн нэг суурин байгууллага, бас цэргийн баазууд л ажиллаж байсан юм билээ. Гэтэл 25 жилийн дараа гэхэд маш том нисэх буудалтай, дэлхийн шилдэг агаарын тээврийн компанитай, цахилгаан тоног төхөөрөмжийн үйлдвэрүүдтэй болсон байсан.

-Тэгэхээр ОХУ-д өнөөдөр эрх чөлөө ихдээд байгаа юм байна, тийм үү?

-Би их, багыг нь үнэлж зүрхлэхгүй. Ерөөс Сталин-Калигула-Пол Потын дарангуйлал, Гаитигийн либерал анархи гэсэн хоёрхон туйл бий. Миний хувьд энд дажгүй байна, эрх чөлөө маань ямар нэгэн хэлбэрээр хязгаарлагдаж байна гэсэн мэдрэмж төрөхгүй байна. 

-Тийм байж та интернет дэх эрхийг улам хязгаарлах хэрэгтэй гэж санал болгоод байх юм.

-Интернет-паспортыг бий болгох хэрэгтэй гэдэг “дуу”-г би улиг болтол дуулсан. Гэтэл ихэвчлэн сүүлчийн бадгийг нь л хүмүүс сайн тогтоосон байдаг юм. Энэ “дуу” чинь гурван “бадаг”-тай. Интернет бол хүн, бизнес, улс гүрэн хоорондын харилцааны цоо шинэ салбар юм. Энэ салбарт зохицуулалт шаардагдаж байна. Бид дөрөв л интернеттэй байвал бүх юм хэвийн явагдаж, зохицуулалт хийх шаардлага гарахгүй. Гэтэл бид дөрөв дээр Магаданы дөрвөн хүн нэмэгдэх юм бол зохицуулалт хийх шаардлага зайлшгүй тулгарна. Интернетийн эцэг гэгддэг ARPANET-ийн үед интернет нь өөрөө боловсон хүмүүсийн нийгэмлэг мэт байсан учраас зохицуулалт хийх шаардлага гарч байсангүй. Гэтэл өнөөх клуб маань хуралдай, шоу маягийн болоод ирсэн чинь хүмүүс шаваад эхэлсэн. Интернетэд нэвтрэхийн тулд царайгаа харуулах шаардлага гардаггүй болохоор л дотор нь зохицуулалт хийх шаардлага зайлшгүй тавигдаад байна. Ингэхгүй л бол интернет өнөөдөр ямар болж хувирсан билээ, яг энэ хэвээрээ үлдэх болно.

-Өнөөдөр интернет яг яачихсан байгаа юм бэ? Надад бол болоод л байна.

-1990-ээд онд хүүхдүүдийг интернетэд орж эхлэхэд айх зүйл байсангүй. Харин 2000 оноос эхлээд айх болсон.

-Та насанд хүрэгчдэд зориулсан сайтуудын талаар хэлээд байна уу?

-Өө ер нь бүгдийнх нь тухай. Би огт хэрэггүй контентуудаар өөрийгөө шавуулах дургүй, надад таагүй санагддаг. Дээр нь интернетийн орчинд ажиллахын тулд өөрийнхөө нэрээр нэрлэгдсэн вирусын эсрэг программыг ашиглах шаардлага байнга тулгарч байна (интернет орчин вирус ихтэй байгааг хэлж байна. Орч). Үнэндээ миний хийж байгаа ажил нийгэмд хэрэггүй эд л дээ. Энэ бол бохир цэвэрлэдэг хүмүүсийн ажил юм. Байх ёсгүй газар бий болсон “ялгадас”-ыг тэд л цэвэрлэх үүрэгтэй. Интернет-паспортын талаар ярих болгондоо би яг үнэндээ компанийхаа бизнесийг унагаж байгаа юм шүү дээ. Яагаад гэвэл, интернетэд дэг журам нэвтэрч эхэлвэл тэр хэрээрээ миний ажлын эрэлт багасч эхэлнэ.

Би интернет дэх бүх зүйл хяналтанд байх ёстой гээд байгаа юм биш. Хүн бүр энгэрийн зүүлттэй, эрээн судал бүхий хослолтой, тогтоосон замаар л явах ёстой гэж хэлээгүй. Би интернетийг хэдэн системд эсвэл хэдэн бүст хуваах санал л гаргаад байгаа. Нэг бүс нь чөлөөтэй, интернет паспорт шаардахгүйгээр нэвтэрч орж болдог байх. Энэ бүс дотроо та цахим шуудангаа ашиглана уу, найзуудтайгаа чатлана уу, Skype-аар хэн нэгэнтэй ярилцмаар байна уу, тэр бүхнээ чөлөөтэй хийх боломжтой байх юм.    

-Блогуудын тухайд…?

-Блог, медиа сайтууд бол өөр, дунд бүст хамаараад явбал зүгээр. Харин та цахим банк ашиглах, үйлчилгээ захиалах, эсвэл гурав дахь хүнд ямар нэгэн хор, хохирол (биеийн, сэтгэл санааны, эдийн засгийн) учруулахуйц элдэв мэдэгдэл нийтлэх гэж байгаа бол өөр бүст нэвтрэхээс аргагүйд хүрнэ. Тэр бүстээ интернет паспортаа үзүүлж байж нэвтэрнэ. Бодит амьдрал дээр ч бас бид ингэж л амьдардаг биз дээ. Банк, нисэх будал, сонгуульд очихдоо паспортаа үзүүлдэг. Ер нь эрт, орой, хэзээ нэгэн цагт интернет паспортыг ардчилсан гэгддэг бүх орнууд нэвтрүүлж таарна. Нэвтрүүлэхгүй л бол цаашдаа сонгуулийн байранд нь очих хүн ч олдохгүй.

-Угаасаа wi-fi-аар интернет тарааж болж байгаа шүү дээ?

-Энэ бол wi-fi-аас өөр зарчим. Зөвхөн царайгаа таниулсан хүн л тэр компьютер дээрээ ажиллана. Таныг босоод явсан тохиолдолд холболт нь шууд сална.

-Цахим гэмт хэрэгтнүүд ийм хамгаалалтыг тойрч гарах аргаа олох л байх даа?

-Одоогоор тэдний гар хүрч чадаагүй системүүд гэж бий. Мөн тухайн хүн мөн эсэхийг баталж чаддаг биометрик системүүд гэж бас байна. Түүнчлэн хэрэглэгчийн ашиглаж байгаа интернет холболт нь ч бас хуурамч биш гэдгээ таниулдаг байх болно. Зүйрлүүлж хэлбэл, бэлэн мөнгөний бүхээг (АТМ) дотор хэн нэгэн суучихаад, үнэмлэхний зургийг чинь аваад, “АТМ ажиллахгүй” гэсэн бичигтэй цуг эргүүлж өгч байна гэж төсөөлж болно.

-Санхүүгийн гүйлгээ зэрэгт хэрэгжүүлэхэд ухаалаг арга байж мэдэх ч блогуудад ийм хязгаарлалт нэвтрүүлснээр та тусгай албадын ажлыг хөнгөвчилж өгөх бус уу. Тэртээ тэргүй блогчдод хуулийн хариуцлага хүлээлгэдэг болчихоод байна. Блогчид сайтуудад сэтгэгдэл бичихдээ цагдаа нарыг “п…” гэж харааснаасаа болж ял авсан тохиолдол бий.

-Энэ бол хүн доромжилсон гэмт хэрэг. Би цагаан хоолой бариад талбай дээр “п…” гээд орилоод эхэлвэл яах вэ?

-Сайн шүү дээ. Энэ чинь доромжлол биш, сэтгэгдлээ л илэрхийлж байгаа үйлдэл.

-Талбай дээр маш олон хүний дэргэд би таныг ингээд хараагаад эхэлвэл та намайг шүүхэд өгнө биз дээ. Иймэрхүү үйлдэл гаргасны төлөө хуулиар эрүүгийн эсвэл захиргааны хариуцлага хүлээлгэдэг. Тэгээд ч гудамжинд цагаан хоолойгоор орилсон уу, интернет дэх аль нэг сайтаар дамжуулан доромжилсон уу гэдэгт би хувьдаа ялгаа олж харахгүй байгаа. Намайг ч бас хэн нэгэн нь олны өмнө ингэж доромжилвол надад тэр хүнийг шүүхэд өгөх эрх бий.

-ОХУ-ын зарим нэг хууль асуудалтай л даа. Тэр утгаараа өнөөдөр интернет л хамаагүй эрх чөлөөтэй талбар болчихоод байна.

-Төр засаг интернетийг хянаж байх хэрэгтэй. Гэхдээ хэтрүүлж болохгүй гэдгийг эртнээс гуйя. Би дарангуйлал тогтоо гэж уриалаад байгаа юм биш, тэнцвэрийг нь л зөв олох хэрэгтэй. Интернет бидний бодит амьдралаас юугаараа ялгараад байгаа юм бэ? Өнөөдөр 21 нас хүрээгүй хүнд согтууруулах ундаа зардаггүй, интернетэд ч бас яг ийм дүрэм үйлчлэх ёстой. Үнэндээ сэтгэгдэл гэдэг “ялгадас” бүр залхааж дуусч байна. Интернетэд үйлдэж буй муу, муухай үйлдлийнх нь төлөө хүмүүст захиргааны хариуцлага хүлээлгэх цаг нь болсон. Гэвч тэднийг яаж олох вэ?

Би “хэтэрхий мэргэн жараахай” биш. Гэхдээ үүнийг яаж зохион байгуулж болох талаар үргэлж бодож явдаг. Одоогийн байдлаар бодогдож байгаа зүйлээ хэлье. Жишээ нь, та олон нийтийн сүлжээнүүдэд хуудсаа нээх гэж байна гэж бодъё. Энэ тохиолдолд Хятадад хэрэгжиж байгаа зохицуулалтыг дуурайя гэвэл та сүлжээнүүдэд бүртгүүлэхдээ ID-гээ харуулдаг байх болно. Үүний дараа дурын нууц нэрээ сонгоод сүлжээнд хэнтэй ч хамаагүй, чөлөөтэй харьцах боломжоор хангагдана. Харин хууль зөрчсөн үйлдэл гаргасан тохиолдолд улс таныг чихнээс чинь зулгаагаад “ээ мөн тоогүй еэ” гэж хэлэх хэмжээний механизмтэй болох шаардлагатай. Өөрөөр хэлбэл, хууль зөрчдөггүй хэрэглэгчдэд ямар ч өөрчлөлт мэдрэгдэхгүй гэсэн үг. Бодит амьдрал дээр хэрэгжиж байгаа дүрэм, журмууд интернетэд ч бас үйлчилж байх ёстой.

-Та өмнө нь “Сколково” сангийн Зөвлөлдөх хорооны бүрэлдэхүүнд багтаж, Дмитрий Медведев-ийг магтдаг байсан. Та Медведевийн санаачилгуудыг одоо болтол дэмжиж явдаг уу?

-Тийм ээ, би тэр санд байсан. Ер нь иймэрхүү инкубаторуудыг байгуулах нь зөв санаачилга гэж би боддог. Манай компанийн Англи, Хятад дахь салбарууд маань эхэндээ ийм инкубатор байранд ажилладаг байсан. “Сколково”  бүтэхгүй бол өөр инкубатор байгуулах хэрэгтэй. Энэ хорооллыг Москвад ойрхон газар байгуулж байгааг би ойлгодоггүй. Ер нь ганц хотод төвлөрөл үүсгэх гээд байгаа манай улсын ирээдүйд би их шүүмжлэлтэй хандаж байгаа. Бүгдээрээ Москва руу нүүчих юм бол тухайн хотын ч, улс орны ч ирээдүй бүрхэг болно. Эсрэгээрээ Москвагийн төвлөрлийг сааруулж, улсын байгуулагуудыг нүүлгэх хэрэгтэй. Москва нийслэл байхад тохиромжгүй хот. Муу энергитэй газар.   

-Та Москвад төрөөгүй юм аа даа?

-Тийм. Ингэхэд би яагаад Москвад байна гээч? Яагаад гэвэл, өөр хувилбар алга байна шүү дээ. Бидэнд их сургууль, нисэх буудалтай ойр газар ажиллаж, амьдрах хэрэгцээ байна. Гэтэл манайд олон улсын нисэх буудалтай хот хэд байгаа билээ? Тээврийн харилцаа (логистик) алга, Омск хотоос Томск руу нисч очих боломж байхгүй.   

-Та Бүтээлийн дээрмийн эсрэг хуульд яаж ханддаг вэ?

-Энэ бол солиорол. Одоо болтол DVD, CD үйлдвэрлэсээр байгаа динозавруудын хуйвалдааны үр дүн.

-Энэ чинь бас л интернетийг зохицуулах гэсэн нэг хэлбэр бус уу?

-Тийм л дээ, гэхдээ үүнийг арай өөр аргаар хийх хэрэгтэй.

-Нууц үг оруулах замаар уу?

-Үгүй. iTunes-ыг зөвхөн Apple-ийн хэрэглэгчид эсвэл зөвхөн АНУ-ын нутаг дэвсгэр дээр ашиглах боломжтой гэж туйлшралгүй бүх хүмүүс чөлөөтэй нэвтэрдэг болгох хэрэгтэй. Аливаа төр засаг энэ асуудал дээр хэт хатуу хандах, сайтуудыг хаах явдлыг хөхиүлэн дэмжиж болохгүй. Сайтуудтай тэмцэх хэрэгтэй юу гэвэл хэрэгтэй. Гэхдээ арай өөр аргаар. Хэн нэгний хуруугаараа чичлэсэн бүхнийг онилоод байж болохгүй шүү дээ. Улс харин ч бүтээлүүдийг хууль зөрчилгүй түгээх нөхцлийг нь бүрдүүлж өгөх ёстой. Тэр хууль ёсны бүтээлүүдийг дурын хүн аюулгүй, эвтэйхэн хэрэгслээр төлбөрийг нь төлөөд, чөлөөтэй ашиглах боломжтой болгох хэрэгтэй. Ингэсний дараа сайтуудыг хаах бус тэдний ард байгаа эздэд нь хариуцлага тооцдог болох хэрэгтэй. Яагаад гэвэл, оюуны өмчийг зөвшөөрөлгүй тараан, түгээх нь эрүүгийн гэмт хэрэг мөн.

Иймэрхүү зохицуулалт хийхгүй бол өнөөдрийн байдлаар интернетээс кино худалдаж авч болохгүй байна. Жишээ нь, би “Арго” киног орос хэлээр үзмээр байна гэж бодъё. Гэтэл өнөөдөр интернетээс орос хэлээрх хувилбарыг нь хууль зөрчилгүй татаж авч үзэх боломж байна уу? Онолын хувьд бол тийм, гэхдээ үүний тулд тамын бүх тойргийг туулах хэрэг гарна. Үзэхийн тулд эхлээд тусгай хавсралт программыг нь татаж аваад, уншуулах шаардлагатай болдог. Кинонуудыг хавсралт программгүйгээр үзэх боломж байхгүй. Дээрээс нь татаж авсан киногоо бусад төхөөрөмж рүү зөөх боломжгүй. DVD худалдаж авлаа гэхэд хуулбарлахыг хориглосон хамгаалалттай байдаг. Ингээд л дуусаа. Надад торрент сайтаас татаж авч үзэх ганц гарц л үлддэг.

-Ер нь өөрт ашигтай асуудал дээр бол та буулт хийхэд бэлэн байдаг юм байна. Уг нь түрүүхэн л интернетийг зохицуулах ёстой гэж хэлээд байгаагүй билүү?

-Надад ашигтай талбарууд дээрх гэмт хэрэгтнүүдийг багасгахын тулд би илүү чанга зохицуулалт хэрэгжүүлэх хэрэгтэй гэж үздэг. Тэнд арай илүү дэг журамтай байгаасай гэж хүсдэг. Оюуны бүтээл түгээдэг талбарууд дээр хүмүүст эрх чөлөө, боломж нь илүү байгаасай гэж хүсч байна.

-Таныг дэлхийн хамгийн аюултай хүмүүсийн нэг гэж хүлээн зөвшөөрсөн байгаа. Та их аюултай хүн гэдэг чинь үнэн үү?

-Коммунист хэвлэлүүдийг битгий уншиж бай. Ноа Шахтман нэг өдөр миний тухай уртаас урт нийтлэл бичээд, үүндээ Касперский бол Путины сайн найз, ОХУ-ын Аюулгүй байдлын албаны туршуул гэсэн байсан. Үүнийг нотлохдоо бидний ажлын байрыг Кремлиэс 10 км-ийн зайд оршдог, Медведев над дээр айлчилж ирж байсан гэсэн зүйлсийг иш татсан байсан. Кремлийн туршуул байхдаа яах вэ дээ! Аюулгүйн албаны нууц ажилтан гэнэ шүү. Бас Путины сайн анд нь юм байх. Ийм л байна даа. Энэ нийтлэлийг бичих болсон шалтгааныг нь би бодоод олдоггүй юм. Гэхдээ одоо ч гэсэн тэр нийтлэлийг хэн нэгнээс төлбөр авч бичсэн гэж харддаг хэвээрээ байгаа.

-Тэр нийтлэлд таныг Ираны Засгийн газрын харьяа байгууллагуудын сайтыг америкчууд хакердаж байсныг та зогсоосон гэж бичсэн байсан.

-Иран-тай холбоотой анхны том хэрэг нь Stuxnet вирусын довтолгоо байлаа. Энэ вирусээр Ираны барилга, байгууламжуудыг эвдэж байсан (Stuxnet нь хакер довтолгооны түүхэнд дэд бүтцийг бодитойгоор нурааж байсан анхны бөгөөд цорын ганц вирус байв. Орч). Уг вирусыг анх беларусьчууд илрүүлсэн. Гэвч вирусыг задалж, энэ талаараа сүртэй мэдээлсэн компани нь Symantec байсан юм. Хоёр дахь том хэрэг нь хакердалт байв. Тухайн үед америкчууд Ираны мэдээллийн сангуудыг хоосолж орхисон байсан. Уг довтолгоог анх унгарууд илрүүлж байлаа. Гэвч учгийг нь тайлж, бүгдэд сэрэмжлүүлэг хүргэсэн компани нь өнөөх Symantec байсан юм. Ирантай холбоотой гурав дахь том хэрэг нь Flame вирусын довтолгоо байсан. Уг вирусыг бид анх илрүүлсэн. Аюулгүй болгож чадсан гэж түрүүлж онгирсон нь ч бид байсан. Тэгсэн яг тэр үед Шахтманы нийтлэл хэвлэгддэг юм байна. Өөрөөр хэлбэл, Symantec үргэлж нэгд явж байхад бүх юм хэвийн байсан мөртлөө ганц удаа байр нь ухарчихсан чинь бидэн рүү тал талаас дайраад эхэлсэн.

-Та тэгээд үүнийг бие дааж хийсэн юм уу эсвэл Кремлийн захиалгаар хийв үү?

-Би тэгээд америк ажилчиддаа “Кремль гуйсан юм аа. Наад вирусээ битгий илрүүлээрэй” гэж хэлдэг болж таарч байна уу. Тэгвэл ч тэд үүнд (ажил хийгүй гэдэгтээ) баярлах байлгүй дээ (инээв). Надад ийм ажил эрхэлдэг бүхэл бүтэн баг байна. Багийн гишүүдийн гуравны нэг нь оросууд, бусад нь Европ, АНУ, Бразилиэс ирсэн залуус байгаа.

http://lenta.ru/articles/2013/10/01/kaspersky/

Posted in: Uncategorized